Hội thảo về "Sử dụng bền vững nguồn nước sông Mekong" (TP.Cần Thơ - 22-23/04/2016)

 
Thời gian:   Ngày 22 - 23 tháng 4, năm 2016    
         
Địa điểm:   Thành phố Cần Thơ    
         
Đơn vị đồng tổ chức:           
Quỹ Hòa bình và Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh   Trung tâm Nghiên cứu Xã hội và Giáo dục Trí Việt   Đại học Cần Thơ
             
Đơn vị Tài trợ và Đối tác:  
  • Viện Pacific Century
  • Quỹ Chino Cienega
  • Quỹ Charles Léopold Mayer vì Sự tiến bộ của Loài người (FPH)
  • ActionAid Việt Nam (AAV)
  • Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị TP.HCM (HUFO)
  • Văn phòng Đại diện Phía Nam - Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị Việt Nam (VUFO)
  • Trường Đại Học Mở TP.HCM
  • Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị TP. Cần Thơ
 

Đặt vấn đề

Các con sông và nguồn nước ngọt không chỉ đóng một vai trò quan trọng trong đời sống cơ bản hàng ngày của con người, có những tác động lớn đến môi trường, sinh kế của các cộng đồng ven sông, mà ngày càng đóng vai trò trọng yếu trong chiến lược phát triển, triển vọng kinh tế, an ninh xã hội của nhiều quốc gia và khu vực. Trong bối cảnh nhu cầu nước ngọt đang tăng lên trong khi các nguồn cung có giới hạn và chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu cũng như của việc sử dụng, khai thác lâu nay của con người, thế giới đang chứng kiến nhiều cuộc chạy đua giữa các quốc gia nhằm giành nguồn tài nguyên nước, trong đó một số trường hợp đã dẫn đến xung đột và tranh chấp. Nằm trong khu vực đông dân cư với mật độ dân số cao và đang đối mặt với tình trạng khan hiếm nước ngày càng nghiêm trọng, các quốc gia Châu Á đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi các căng thẳng xung đột về tài nguyên nước. Do vậy, thách thức chính – theo báo cáo Vital Water Graphics của UNEP - là tìm được các giải pháp thay thế, sáng tạo và khả thi trong việc quản lý và sử dụng chung tài nguyên nước một cách bền vững, ngăn chặn khả năng tranh chấp và xung đột đang tồn tại hoặc tiềm ẩn trầm trọng thêm. Những thỏa thuận hiệu quả của các khu vực khác như Sông Missouri chảy qua nhiều tiểu bang của Hoa Kỳ, Sông Rhine ở Châu Âu là những kinh nghiệm hữu ích để châu Á nói chung và Tiểu vùng Sông Mekong Mở rộng nói riêng tham khảo.


Sông Mekong, với độ dài đứng thứ 12 trên thế giới (4350 km) trải rộng trên một lưu vực lớn thứ 21 thế giới, là con sông có độ đa dạng sinh học cao thứ 2 trên thế giới – nguồn cung cấp nước, lương thực thực phẩm, thuỷ lợi, thủy điện, giao thông vận tải, thương mại, sinh kế cùng nhiều lợi ích khác – là nhân tố kết nối gần 100 triệu người của 6 quốc gia ven sông (Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam), “thể hiện mạnh mẽ những phạm vi có lợi ích chung và tính cạnh tranh”[1], và đã trở thành một vấn đề trọng tâm trong lợi ích quốc gia và khu vực. Thực tế này được phản ánh qua sự ra đời và hoạt động của Ủy hội Sông Mê Công (MRC) từ năm 1995 với tầm nhìn “tạo dựng một lưu vực sông Mekong thịnh vượng về kinh tế, công bằng về tính xã hội, và bền vững về môi trường,… dựa trên hợp tác khu vực và quy hoạch ở quy mô toàn bộ lưu vực.’’[2], cũng như qua những thách thức đang nổi lên trong việc sử dụng và quản lý bền vững sông Mekong. Các thách thức đến từ biến đổi khí hậu đang đe dọa nghiêm trọng chất lượng của các nguồn tài nguyên nước (xâm nhập mặn do mực nước biển dâng cao, hạn hán…) và cuộc sống của các cộng đồng ven sông Mekong (lũ lụt và các điều kiện khắc nghiệt), việc xây dựng và dự định xây hàng chục đập thủy điện ở khu vực thượng nguồn đang làm gia tăng các mối lo ngại về tác động nghiêm trọng và phức tạp của chúng đến khu vực hạ lưu cũng như đến môi trường an ninh, hợp tác toàn Tiểu vùng..

Trong hơn một thập kỷ qua, nhiều nghiên cứu, thảo luận khoa học đã diễn ra nhằm phân tích và tìm biện pháp giải quyết các thách thức đó. Một trong những cuộc tranh luận nóng bỏng nhất cả về đối kháng lập luận lẫn tính thời sự cấp thiết chính là tác động của thủy điện – trực tiếp hay gián tiếp – đến các khu vực ven sông, đặc biệt là vùng hạ lưu thuộc Campuchia và Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) ở Việt Nam. Cộng đồng khoa học và các tổ chức xã hội cũng liên tục đưa ra những cảnh báo về tác động của thủy điện lên đa dạng sinh học và nguồn thủy sản, dân sinh và an ninh con người với những quan điểm cần được trao đổi và thống nhất hơn.

Là những tổ chức trực tiếp hoạt động cho phát triển bền vững, Đại học Cần Thơ, Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM và Trung tâm Nghiên cứu Xã hội và Giáo dục Trí Việt có chung nhận thức rằng trong bối cảnh của biến đổi khí hậu và tình hình xâm nhập mặn, hạn hán đang diễn ra gay gắt ở vùng Hạ lưu, nhất là ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), cần có những cuộc thảo luận thực chất, đa chiều, đa góc độ, vừa xuất phát từ thực tiễn, vừa dựa trên nền tảng khoa học, kết hợp lợi ích và quan điểm của tất cả các bên liên quan, từ đó hình thành và củng cố những nhận thức chung theo hướng bền vững dung hòa lợi ích trước mắt và lâu dài, chung và riêng giữa các nước và cộng đồng hạ lưu và thượng lưu, giữa công nghiệp năng lượng và nông – lâm – ngư nghiệp, chính quyền và cộng đồng, quốc gia và khu vực, v.v… Những nhận thức chung như vậy tạo điều kiện cho việc xây dựng chiến lược và chính sách thích hợp, đồng bộ và xác định những biện pháp khả thi và hiệu quả.


[1]http://www.unep.org/dewa/vitalwater/article120.html

[2] Trang web chính thức của Ủy hội Sông Mê Công: http://www.mrcmekong.org
 

Vui lòng tham khảo các tài liệu sau hội thảo để biết thêm chi tiết. Tải về tại đây.