Nếu chúng ta mang cuộc sống tốt đẹp đến cho tất cả mọi người, liệu chúng ta sẽ hủy diệt hành tinh này?

Một cánh đồng lúa ở ngoại ô Hà Nội, thủ đô của Việt Nam, quốc gia duy nhất có thể gần đạt được việc đem lại cuộc sống tốt đẹp một cách bền vững.
Hoàng Đình Nam/AFP/Getty Images

 

Blog của chúng tôi thường có các câu chuyện về những nỗ lực cải thiện cuộc sống cho 7 tỷ người trên hành tinh này: làm thế nào để đảm bảo mọi người đều có quyền sử dụng nước và năng lượng sạch, chăm sóc y tế để có sức khỏe, thu nhập đủ để nuôi con cái, giáo dục để trẻ em có thể phát huy tiềm năng.
 
Nhưng một nghiên cứu mới trên tạp chí Nature Sustainability đã đặt ra một câu hỏi thường ít được xem xét: Nếu chúng ta thành công trong việc cung cấp tất cả những điều này, thì tác động đối với môi trường sẽ là gì?
 
Nói cách khác, hành tinh của chúng ta có thể thực sự duy trì cuộc sống tốt đẹp cho tất cả mọi người không?
 
Khi chúng ta cải thiện điều kiện sống của con người - ví dụ như xây dựng cơ sở vệ sinh và mở rộng canh tác để cung cấp nhiều lương thực hơn - thế nào chúng ta cũng hủy hoại môi trường. Chúng ta chặt cây, chúng ta bón phân cho đất và đã tiêu diệt hết sinh vật dưới nước, chúng ta thải carbon dioxide vào bầu khí quyển.
 
Vì vậy, để tìm ra liệu chúng ta có thể đáp ứng được nhu cầu cơ bản của tất cả mọi người mà không huỷ hoại Trái đất, chúng ta cần phải biết: Đối với mỗi bước tiến bộ trên mặt trận con người, mức độ tổn hại đối với môi trường là bao nhiêu?
 

Xác định công thức
 
Daniel O'Neill - một nhà kinh tế học tại Đại học Leeds ở Anh Quốc - và một số cộng tác viên đã đưa ra 11 chỉ số mà một quốc gia đáp ứng được nhu cầu của công dân, bao gồm từ việc nâng cao tuổi thọ lên trên 65 tuổi đến việc đảm bảo rằng ít nhất 95 phần trăm người lớn đã tốt nghiệp trung học, có điều kiện vệ sinh và kiếm được nhiều hơn mức chuẩn nghèo cực khổ là $1,90 một ngày.
 
Sau đó họ nhìn nhận bảy phương thức chính mà con người hủy hoại môi trường. Đối với mỗi phương thức trong số này, các nhà khoa học đã tính mức độ thiệt hại sẽ làm cho Trái đất bị nguy hại. Ví dụ, trong trường hợp khí thải carbon, ngưỡng là tổng lượng khí thải con người có thể phát ra trước khi chúng ta làm cho Trái đất nóng lên đến mức có thể gây ra những thay đổi thời tiết thảm khốc.
 
Từ đó, "chúng ta có thể tính toán “ngân sách” carbon cho phần còn lại của thế kỷ,” ông O'Neill ghi nhận. Và sau đó chia cho số người trên Trái đất, "chúng ta có thể nói, 'OK, đây là “ngân sách” carbon dành cho mỗi người.' "
 
Sau đó, họ phân tích dữ liệu của 150 quốc gia để xác định họ có bao nhiêu điểm trên cả mặt trận môi trường và xã hội.
 

Hy vọng bị dập tắt
 
Hy vọng có thể tìm thấy ít nhất một vài ví dụ về các quốc gia mà đem lại cuộc sống tốt đẹp cho người dân trong khi vẫn ở trong ranh giới bình quân đầu người về những thiệt hại về môi trường - nói cách khác, sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên với tốc độ bền vững ngay cả khi mỗi người trên hành tinh đạt đến ngưỡng giới hạn.
 
Thật không may, "chúng tôi thực sự không tìm thấy điều đó," O'Neill nói.
 
Thay vào đó, O'Neill nói, "nói chung các quốc gia hoạt động tốt trên các chỉ số xã hội bằng cách tiêu tốn các nguồn lực ở mức không thể mở rộng cho tất cả mọi người trên hành tinh". Trong số các quốc gia này có Đức, Hà Lan và Áo. "Và các quốc gia đạt tốt các chỉ số môi trường - nói cách khác, đang tiêu tốn nguồn lực ở mức bền vững - không đạt tốt các chỉ số xã hội.” Ví dụ bao gồm Malawi, Yemen và Philippines.
 
Cũng có năm quốc gia gây thiệt hại trên cả bảy ranh giới môi trường ngay cả khi họ không đạt được tất cả 11 chỉ số xã hội, bao gồm cả Hoa Kỳ, không đạt được chỉ số bình đẳng thu nhập và việc làm.
 
Mặc dù Trung Quốc không phải là một trong năm nước này, nhưng tình hình có vẻ còn tệ hơn. Nó vượt quá giới hạn bình quân đầu người của năm trên bảy chỉ số ngưỡng môi trường nhưng chỉ đạt được ba tiêu chí xã hội.
 

What, Really, Does 'Sustainable' Mean?

‘Bền vững’, thật sự có nghĩa là gì?

 Chỉ có một quốc gia đến gần với cuộc sống tốt đẹp một cách bền vững: Việt Nam đạt được sáu chỉ số xã hội - bao gồm cả tuổi thọ trên 65 tuổi và cung cấp dinh dưỡng đầy đủ - trong khi vẫn ở trong giới hạn về mọi ngưỡng môi trường trừ khí thải carbon.
 
Vậy chúng ta có thể làm gì đối với tình trạng này?
Điều này có ý nghĩa gì đối với nhân loại?
 
O'Neill nói: "Đó là một kết quả đáng lo ngại.” Nhưng ông không đồng tình với kết luận rằng chỉ đơn giản là không có cách nào để mọi người thưởng thức cuộc sống phong phú mà không huỷ hoại Trái đất. Xét cho cùng, những phát hiện này dựa trên cách chúng ta đang sống bây giờ, ông nói.
 
"Chúng tôi hy vọng rằng có thể làm tốt hơn - để đạt được mức sống và phúc lợi cao cho con người nhưng đi đôi với mức sử dụng tài nguyên thấp hơn nhiều."
 
Và ông nói thêm rằng nghiên cứu này thực sự chỉ ra một cách để làm điều đó. Cụ thể, O'Neill và các nhà nghiên cứu đồng nghiệp của ông đã chạy thử thống kê để xác định để tạo ra một sự cải tiến tương ứng cho mỗi chỉ số an sinh xã hội đòi hỏi bao nhiêu thiệt hại trên mỗi chỉ số môi trường.
 
O'Neill nói: "Và điều chúng tôi nhận thấy là nó theo một đường cong giảm dần lợi nhuận - khi bạn sử dụng nhiều nguồn lực hơn, sẽ tạo thu hoạch thấp hơn cho xã hội. Vì vậy, có một điểm bước ngoặt mà sau đó việc sử dụng tài nguyên bổ sung đóng góp rất ít cho hiệu suất xã hội." O'Neill nói rằng các quốc gia công nghiệp giàu có như Hoa Kỳ, Anh và Canada đã đến ngưỡng đó. "Khi chúng ta tăng cường việc sử dụng tài nguyên, chúng ta hầu như không gia tăng sự giàu có của con người từ việc đó."
 
Và điều này có nghĩa là đối với các quốc gia này, chiến lược phát triển nền kinh tế - về cơ bản cố gắng tạo ra sự giàu có mới - để nâng cao phúc lợi cho người nghèo là không có hiệu quả. Cách tiếp cận tốt hơn, theo lập luận của O'Neill, là nên tập trung vào tái phân phối tài sản hiện tại một cách công bằng hơn.
 
O'Neill cho rằng, nếu các nước có thu nhập cao chấp nhận cách tiếp cận như vậy, họ có thể giảm việc sử dụng các nguồn lực. Và điều đó, theo ông, sẽ "giải phóng không gian sinh thái" cho các quốc gia nghèo, nơi mà việc sử dụng các nguồn lực vẫn tạo ra một tác động lớn trong việc cải thiện cuộc sống của người dân.

NURITH AIZENMAN