[01.12.17] Sự trỗi dậy của trường đại học liên kết tập đoàn - Châu Dương Quang

Châu Dương Quang là học viên tiến sĩ tại Khoa chính sách giáo dục và lãnh đạo tại State University of New York ở Albany, Hoa Kỳ. Anh cũng là trợ lý nghiên cứu tại Chương trình Nghiên cứu về Giáo dục Đại học Tư thục.
 
Trường Đại học Hà Hoa Tiên là một trường đại học tư thục thuộc sở hữu của một tập đoàn thép và xây dựng khi được thành lập năm 2007 tại Hà Nam,. Trong 4 năm đầu hoạt động, trường chào đón và tạm biệt bốn vị Hiệu trưởng - người giữ chức vụ lâu nhất cũng chỉ trong hai năm - trước khi chủ tịch tập đoàn trực tiếp phụ trách trường.
 
Số sinh viên mới đăng ký hàng năm vẫn ở mức thấp (200 sinh viên) trong nhiều năm, ít hơn một phần mười dự báo lạc quan mà tập đoàn đã đặt ra. Cuối cùng, tập đoàn đã bán trường đại học cho nhà đầu tư khác vào đầu năm 2016.
 
 
Kết quả hình ảnh cho đại học hà hoa tiên
Việc thương mại hóa giáo dục
 
Câu chuyện của Đại học Hà Hoa Tiên minh họa cho thấy nền giáo dục đại học đã được thương mại hóa ở Việt Nam như thế nào. Khái niệm thương mại hóa giáo dục đại học được hợp pháp hóa ở Việt Nam lần đầu trong Luật Giáo dục năm 2005. Văn bản này âm thầm loại bỏ một điều khoản cấm thương mại hoá giáo dục đã được nhấn mạnh một cách nhất quán trong các quy định pháp luật trước đây về giáo dục.
 
Cũng trong năm 2005, thông qua một quy định của thủ tướng, các trường đại học tư thục được hợp pháp hóa và hướng dẫn để được tổ chức như những doanh nghiệp với hội đồng quản trị chỉ bao gồm các cổ đông và có thể loại trừ các đại diện giảng viên và sinh viên. Từ đó cho đến gần đây, các trường đại học tư thục mô phỏng doanh nghiệp là mô hình duy nhất được pháp luật thừa nhận cho giáo dục đại học tư thục.
 
Đối với nhiều doanh nghiệp, những thay đổi về chính sách này, cùng với quyết tâm của chính phủ mở rộng hệ thống giáo dục đại học và tăng tỷ trọng của khu vực giáo dục đại học tư thục, được nhìn nhận như lời mời gọi họ tham gia vào lĩnh vực giáo dục đại học.
 
Năm 2006, FPT, một tập đoàn CNTT nổi tiếng của Việt Nam, đã thành lập một trường đại học tư thục, trường đại học liên kết doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam. Các tập đoàn khác như Hà Hoa Tiên theo sau và các trường đại học mang tên của doanh nghiệp sáng lập. Vingroup, một tập đoàn trong lĩnh vực bất động sản và du lịch, thông báo vào năm 2014 rằng sẽ sớm thành lập hai trường đại học của riêng mình.
 
Kết quả hình ảnh cho đại học fpt

Sát nhập và mua lại
 
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, xu thế sát nhập và mua lại, hoặc M&A, đã tạo ra động lực lớn hơn cho các tập đoàn tham gia vào lĩnh vực giáo dục đại học của Việt Nam. Năm 2012, một trường đại học tư thục ở thành phố Hồ Chí Minh - Đại học Văn Hiến - được một công ty ‘giải cứu’.
 
Được thành lập vào những năm đầu của lĩnh vực giáo dục đại học ngoài công lập, Đại học Văn Hiến liên tục không đạt được chỉ tiêu tuyển sinh do quản lý không hiệu quả và tranh chấp giữa các thành viên hội đồng quản trị. Những thách thức này tăng lên khi Bộ Giáo dục và Đào tạo dần dần thắt chặt các quy định về trường đại học tư thục.
 
Trường đại học này cuối cùng đã bị cấm tuyển sinh vào năm 2012 do không có khả năng đáp ứng được yêu cầu về sở hữu đất đai - tất cả các cơ sở của trường đều là đi thuê. Việc Tập đoàn Hùng Hậu mua lại trường là phương sách cuối cùng.
 
Khi khu vực giáo dục đại học tư thục của Việt Nam gặp khó khăn, M&A trở thành một lựa chọn hấp dẫn. Các trường đại học kém về quản lý và khả năng tài chính là những mục tiêu tốt.
 
Trường Đại học Kinh tế - Tài chính, một trong những trường đại học có mức học phí cao nhất ở Việt Nam, sau nhiều năm gặp khó khăn về tuyển sinh, đã được bán cho một nhà đầu tư mà đã sở hữu một trường đại học tư thục lớn và hoạt động tốt trong cùng một thành phố.
 
Trường Đại học Hồng Bàng, trường đã từng có một kỷ lục tuyến sinh rất tốt trong mảng tư thục nhưng sau đó bị giảm chất lượng một cách đầy tai tiếng, cuối cùng đã được một công ty mua lại vào năm 2015. Tập đoàn Nguyễn Hoàng, chủ sở hữu mới, đã mua thêm một trường đại học khác ở tỉnh lân cận - Đại học Bà Rịa Vũng Tàu - không lâu sau khi mua lại Đại học Hồng Bàng.
 
Mô hình M&A này cũng được thấy ở Miền Trung, một khu vực kinh tế ít năng động hơn. Đại học Quang Trung đã được Tập đoàn Hoàn Cầu, một tập đoàn kinh doanh bất động sản và du lịch có quyền lực mua lại năm 2014.
 
Một lý do lý giải cho xu hướng M&A hiện tại là có những yêu cầu ngày càng nhiều và phức tạp mà các trường đại học tư thục phải đáp ứng. Tính đến tháng 5 năm 2017, quy trình kiểm định bao gồm 111 tiêu chí và được coi là một công cụ chính sách tập trung. Những tổ chức không đáp ứng các tiêu chuẩn để được công nhận sẽ phải đối mặt với lệnh cấm tuyển sinh.
 
Ngoài ra, chính phủ hiện đang theo dõi tỷ lệ giảng viên-sinh viên chặt chẽ hơn.
 
Hơn nữa, yêu cầu các trường đại học tư thục phải sở hữu một khuôn viên rộng ít nhất 5 ha (khoảng 12 mẫu Anh) vượt quá khả năng của nhiều trường tư thục thành thị mà không có nguồn tài trợ đáng kể.
 
Với các quy định chặt chẽ hơn, các đại học tư thực có lịch sử tuyển sinh và quản lý yếu kém đã không thể tiếp tục hoạt động.
 
Những thay đổi khác bao gồm các quy định mới được đưa ra trong năm 2005 quy định những bên dự kiến thành lập trường đại học tư thục mới phải có vốn điều lệ tối thiểu là 15 tỷ đồng. Mức này đã được nâng lên 50 tỷ đồng trong năm 2010, 250 tỷ đồng vào năm 2013 và 1.000 tỷ đồng (khoảng 44 triệu đô la Mỹ) vào tháng 4 năm 2017. Điều này rõ ràng đã làm giảm sự nhiệt tình của nhiều tập đoàn đối với việc thành lập một trường đại học từ đầu.
 
Quan trọng hơn nữa, một quyết định gần đây của chính phủ nhằm hạn chế việc thành lập các trường đại học mới đã làm nản lòng ngay cả các tập đoàn có quyết tâm và nguồn lực tài chính. Do đó, việc mua lại một trường tư thục đang tồn tại là phương án được lựa chọn.
 
Động cơ của nhà đầu tư doanh nghiệp
 
Đối với nhiều người, lợi nhuận là lý do rõ ràng cho các tập đoàn đầu tư vào lĩnh vực giáo dục đại học. Điều này đặc biệt xảy ra ở Việt Nam và nhiều nước châu Á khác, nơi nhu cầu giáo dục dường như vô tận vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ.
 
Tuy nhiên, một số tập đoàn có thể đang tìm kiếm được lợi nhuận lớn hơn không phải từ chính trường đại học mà từ các dự án bất động sản xung quanh nó. Giống như cơ sở hạ tầng công cộng khác, một cơ sở giáo dục tốt luôn là điểm cộng cho khu vực và giúp nâng cao giá trị của bất động sản xung quanh. Điều này giải thích tại sao các tập đoàn bất động sản quan tâm đến các trường đại học tư thục với sự nhiệt tình phi thường.
 
Hơn nữa, có thể gián tiếp mang lại lợi nhuận bổ sung việc phát triển nguồn nhân lực. Các trường đại học liên kết với tập đoàn đôi khi hoạt động như một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực nội tại cho các công ty thành lập. Tập đoàn Hoàn Cầu chẳng hạn đã hứa sẽ mở rộng cánh cửa cho sinh viên tốt nghiệp từ trường Đại học Quang Trung.
 
Bất kể điều gì thúc đẩy các tập đoàn đầu tư vào các trường đại học tư thục, thực tế là lĩnh vực giáo dục đại học của Việt Nam ngày càng không nằm trong tay các nhà giáo dục. Sự xuất hiện ngày càng nhiều các trường đại học liên kết tập đoàn là một hiện tượng giáo dục đại học cần nhận sự chú ý của cả các nhà hoạch định chính sách và giới nghiên cứu và giảng dạy.

Chau-Duong Quang
Doctoral student
Department of Educational Policy & Leadership
SUNY Albany, USA